Fyrir stuttu birtu Róstur umfjöllun um að aktívistar í Belgíu hefðu gripið til aðgerða gegn eiturefnafyrirtækinu BASF sem hafði hafið ræktun á erfðabreyttum kartöflum þar í landi í samstarfi við belgíska háskóla. Aðgerðin, sem fólst í því að rífa upp erfðabreyttar kartöflur og planta óerfðabreyttum kartöflum í staðinn, hefur vakið mikla athygli í Belgíu og vakið upp umræðu um erfðabreyttar lífverur og markaðsvæðingu vísinda. Aðgerðin var skipulögð af hreyfingu sem nefnist Field Liberation Movement (FLM) en Róstur höfðu samband við einn aðstandenda hreyfingarinnar.

Að sögn heimildarmanns Rósta var þetta ekki fyrsta aðgerðin gegn erfðabreyttum lífverum sem framin hafði verið á svæðinu. Nokkru fyrir „stóru kartöfluskiptin“ hafði verið haldið námskeið fyrir almenning um hvernig hægt væri að skipuleggja aðgerðir gegn erfðabreyttum lífverum (GMO) en mikil vakning hefur verið um málefnið. „Það hefur heilmikið verið gert til að vekja athygli á GMO undanfarinn áratug og ég held að allir þessir litlu hlutir hafi leitt til þessarar stóru aðgerðar. Eftir fimmtán ára vinnu verður fólk óþolinmótt.“

Hingað til hefur verið mikil andstaða við erfðabreyttar plöntur í Walloniu sem er frönskumælandi hérað í Belgíu. Eftir að Evrópusambandið breytti um stefnu og leyfði einstökum svæðum að ákveða hvort þau leyfðu gróðursetningu erfðabreyttra plantna klofnaði Belgía í afstöðu sinni: Brussel og Wallonia lýstu því yfir að þau myndu ekki taka þátt í leyfisveitingunum og yrðu yfirlýst svæði án erfðabreyttra plantna. Flandri hefur hins vegar verið stýrt af nýfrjálshyggjuöflum en þau leggja áherslu á iðnaðarlandbúnað sem yrði samkeppnisfær við Spán og Rúmeníu, þar sem smánarleg laun eru greidd til verkamanna og risabýli ýta öllum samkeppnisaðilum af markaði. Í Flandri hefur verið lögð áhersla á nýsköpun og tækni sem styrkt er af Bayer, BASF og Dupont en það eru skordýra- og illgresiseiturs framleiðendur sem hagnast gríðarlega á því að erfðabreytt tækni verði leyfð. Því hefur hlutleysi rannsóknanna verið dregið í efa. „Við komumst að því að vald háskólanna er síðasta heilaga véið (stjórnmál klúðruðu því, bankarnir klúðruðu því og kirkjan klúðraði því illilega) í samfélaginu. Við hristum upp í þeim með því að taka upp nokkrar kartöflur og um leið byrjuðu grímurnar að falla“ segir liðsmaður FLM í samtali við Róstur.

Eftir að kartöflu-aðgerðina staðfestu yfirvöld Flandurs hollustu sína við líftækniiðnaðinn; 250 þúsund evrur voru greiddar úr ríkissjóðnum til BASF daginn eftir að aðgerðin átti sér stað. Að sögn heimildarmanns Rósta er þetta til marks um það að stjórnin láti fjárfestingar ganga fyrir hagsmunum almennings. „Þessi efnahagslega hugsun skaðar vísindalegar stoðir raunverulegra óháðra rannsókna.“ Samkvæmt henni hafi Bologna ferli ESB leitt til þess að háskólar neyðist til að fá styrki frá einkaaðilum til að fjármagna rannsóknir. „Þetta veldur því að rannsóknarsvið þar sem líkur eru á meiri gróða fá meiri styrki. Þannig að frumgreinar, líkt og hrein stærðfræði, grundvallar eðlisfræði eða greinar líkt og heimspeki, til dæmis, fá sífellt minni fjármuni á meðan rannsóknir á þróun erfðabreyttra lífvera synda í styrkveitingum.“

Fjöldi samtaka hafa unnið sleitulaust gegn erfðabreytingum á lífverum síðastliðin 25 ár. Heimildamaður Rósta bendir á að áhersla sumra þeirra hafi breyst, til að mynda hjá ungliðasamtökum fyrir náttúru og umhverfi, sem verið hefði í fararbroddi beinna aðgerða allt fram til 2007. Á síðastliðnum árum hafi samtökin hins vegar umbreyst. Þetta segir hún vera vegna þess að áhersla hafi verið lögð á það undanfarin ár að eina leiðin til að bjarga fólki frá matarskorti sé með ræktun erfðabreyttra plantna. „Þau eru 17 eða 18 ára þegar þau heyra frá prófessorum sínum að ÞAU geti BJARGAÐ heiminum með líftæknivísindum. Talandi um innrætingu.“ Ýmis önnur félagasamtök hafa unnið að sama málefni en studdu aðgerðina ekki opinberlega til að hætta ekki á það að fá neikvæða umfjöllun. „Slík samtök eru góð þegar kemur að því að brúa bilið á milli óformlegra hreyfinga og almennings sem hefur misjafnar skoðanir á beinum aðgerðum. Engin þessara samtaka tóku afstöðu með okkur opinberlega en óformlega viðurkenndu þau að þetta hafi verið þarft.”

Eins og kom fram í yfirlýsingu FLM þá tóku bændur virkan þátt í aðgerðinni. „Þeir eru að vakna til lífsins. Flestir þeirra eru lífrænir bændur og eru í auknum mæli að tengjast Radical Farmers Movement í frönskumælandi Belgíu. Þeir voru fremstir í flokki við að rífa niður girðinguna.“ Radical Farmers Movement er lauslega tengd Vía Campesína, alþjóðlegri hreyfingu smábænda og landlausra. Sú hreyfing berst gegn stefnu Alþjóða viðskiptastofnunarinnar í landbúnaðarmálum sem miðar að því að skapa stóriðjulandbúnað á kostnað vistvæns landbúnaðar sem rekinn er af smáum fjölskyldubúum. Í stefnuskrá hreyfingarinnar kemur fram að:

Stefna nýfrjálshyggjunnar hefur í för með sér miklar hömlur á bændur alls staðar í heiminum, færa okkur út á brún útrýmingar og ýta undir óendurkræfanlegan skaða á umhverfi okkar … GATT samkomulagið* hefur áhrif á bændur í fátækum löndum og veldur fátækt bænda í ríkum löndum, en á því græða einokunarhringir og alþjóðleg stórfyrirtæki.
*forveri WTO, Alþjóða viðskiptastofnunarinnar.

Eins og sjá má þurfti talsverða fimi til að hlaupa um kartöflugarðinn

Aðspurð að því hvort einhverjir hefðu slasast í aðgerðinni segir hún að margir höfðu orðið fyrir barsmíðum lögreglunnar, enda megi sjá á myndum að þeir hafi ekki sparað kylfuhöggin. Ein manneskja hafi verið barin endurtekið í handarbakið á meðan hún hélt um girðinguna og fór hún ásamt tveimur öðrum á sjúkrahús til að kanna handarmeiðsli. Meiðsli flestra stöfuðu þó af því að hafa klifrað yfir girðinguna sem umkringdi kartöflureitinn.

Lögreglan tilkynnti að þrettán lögreglumenn hefðu slasast við aðgerðina og notaði það sem rök fyrir því að hún hefði ekki verið friðsamleg. Samkvæmt heimildarmanni Rósta virðist þó sem um fjölmiðlafár hafi verið að ræða þar sem þessi yfirlýsing var ekki studd með neinum sönnunargögnum. Að auki gætu hugsanleg meiðsli stafað af því að þeir hafi klifrað yfir girðinguna sem var nokkuð hættuleg yfirferðar eða dottið við það að eltast við aktívistana sem hafi verið sneggri í hreyfingum enda ekki í fullum óeirðaklæðnaði.

Róstur spurðu meðlim FLM út í kartöflurnar og hvaða áhrif þær hefðu haft á bændurna í kring: „Á síðasta ári var tilraunaræktun á korni framkvæmd á sama reit. Niðurstöður rannsóknar frá Greenpeace sýnir að korn á akri næsta bæjar hafði frjóvgast við erfðabreytta kornið frá tilraunareitnum.“ Hún bendir þó á að það sé ekki hægt að bera saman ræktun á erfðabreyttu korni og erfðabreyttum kartöflum þar sem þau frjóvgist ekki með sama hætti. Varrúðarráðstafirnar sem gripið hafði verið til voru kornveggur í kring til að koma í veg fyrir víxlfrjóvgun og girðingin sem áður var getið. Þetta séu þó ekki nægilegar ráðstafanir til að koma í veg fyrir að erfðabreyttar plöntur fjölgi sér á nærliggjandi svæði. Skordýr komist þrátt fyrir það í plönturnar og geti borið frjó á milli svæða.

Markmið aðgerðarinnar var að róta upp í umræðunni um erfðabreyttar plöntur og iðnaðarlandbúnað og spyrja fólk augliti til auglitis um hvernig það sér fyrir sér landbúnað framtíðarinnar. Annað markmið var að stefna að GMO lausu Flandri. Fyrra markmiðið náðist fullkomlega. Hið síðara náðist ekki því tilraunin heldur áfram en þegar til kastanna kemur skiptir það ekki höfuðmáli fyrir FLM því efnið er á verkefnaskránni.

Samkvæmt heimildarmanni Rósta er ýmislegt sem bendir til þess að ekki sé eingöngu um tilraunaræktun að ræða, til að mynda hafi verið sett fram skilti á tilraunareitinn sem á sagði: „Hér ERU kartöflur framtíðarinnar“. Slíkt hljómi ekki eins og hlutlaus athugun á því hvort tiltekið kartöfluyrki standi öðru framar þegar kemur að vörn gegn kartöflumyglu. Að auki hafi tilraunin ekkert rannsóknargildi eftir að hluti hennar hafi verið eyðilagður en þrátt fyrir það hafi verið haldið áfram með hana. Öryggisráðstafanirnar beri einnig keim af ríkum efnahagslegum hagsmunum fremur en af vísindalegu hlutleysi.

Eins og fram kom í fyrri umfjöllun Rósta um málið var rannsakandi við KUL háskólann í Belgíu rekin fyrir það að hafa varið aðgerðina, þrátt fyrir að hafa ekki tekið þátt í henni sjálf. Viðbrögð við brottrekstri hennar hafa verið hörð og vakið upp spurningar um tjáningarfrelsi og áhrif markaðsaflanna á vísindarannsóknir. Brottreksturinn var harðlega gagnrýndur af fjölmörgum fræðimönnum sem hafa ákveðið að sniðganga háskólann. Hér má nálgast undirskritarlista til stuðnings hinni brottreknu. Í kjölfar brottrekstursins hefur verið mikil umræða í Belgíu um erfðabreyttar lífverur, framtíð landbúnaðar og hvort vísindin séu í raun og veru óháð markaðsöflum.

Útskýringar á andstöðunni við tilraunaræktunina má nálgast hér og myndband frá atburðinum hér: